Het wegdoen van mijn smartphone was een bewuste keuze om minder vaak naar mijn telefoon te grijpen op momenten dat dit niet nodig is. Maar het levert het mij meer op dan ik had verwacht, meer dan al die extra uren die ik opeens over heb.
Een smartphone maakt je enorm afhankelijk. Het apparaat is zo ‘slim’ dat je allerlei taken uitbesteedt, terwijl je dat vaak prima zelf kunt doen.
Laten we als voorbeeld navigatie nemen. Dat is natuurlijk ontzettend handig en eerlijk gezegd was dat een functie waarvan ik vooraf bang was die te moeten missen. Navigatie-apps wijzen je niet alleen de weg, maar geven ook informatie over files en omleidingen. Superpraktisch.
Toch navigeer ik nu weer gewoon uit het hoofd. Voor ik vertrek, zoek ik uit welke route ik moet nemen en ga dan op pad. De meeste routes die je rijdt zijn over het algemeen routes die je regelmatig rijdt.
Als zestienjarige bezorgde ik jarenlang pizza’s in een tijd waarin smartphones nog niet bestonden. In dit stenen tijdperk, de zero’s, hing er alleen een stadskaart op de deur. Geen apps, geen GPS, alleen je hoofd en soms de hulp van een voorbijganger.
Het mooie van navigatieloos je bestemming bereiken? Een klein geluksmoment. Je hebt het met succes volbracht. Een mentale boost.
Het doet me denken aan die bekende theorie van admiraal William H. McRaven: begin je dag met je bed opmaken. Zo start je met iets kleins dat je zelf in de hand hebt en dat meteen een gevoel van controle en voldoening geeft.
Navigeren zonder smartphone werkt voor mij op een vergelijkbare manier. Je kiest bewust voor iets wat meer moeite kost, maar het resultaat is van jou. Je hebt het zelf gedaan. Het is geen snel gemak maar een klein succesmoment.
En er zit nog een diepere laag in. Door niet altijd voor de snelste of makkelijkste weg te kiezen, ervaar je uiteindelijk meer voldoening. In de psychologie noemen ze dat delayed gratification: het vermogen om een directe beloning uit te stellen in ruil voor een groter gevoel van succes later.
Dat staat in scherp contrast met hoe smartphones zijn ontworpen. Elke like, notificatie of nieuw bericht geeft een kortstondige beloning, een klein dopamineshot dat je brein prikkelt. Het voelt even goed, maar vluchtig. Deze constante stroom van mini-beloningen maakt ons hongerig naar meer, zonder dat het echt iets opbouwt. Het vervangt langdurige voldoening door snelle prikkels.
Zelf navigeren is misschien minder efficiënt, omslachtiger, maar het levert iets op wat een app nooit kan geven: het besef dat je het zelf kunt. En dat gevoel weegt zwaarder dan welke notificatie dan ook.
Navigatiesoftware is praktisch en handig. Maar af en toe iets zonder hulp doen, daagt je uit en geeft voldoening.
